Author Description

De herdenking van het begin van de Eerste Wereldoorlog is voor de historicus Jan Bank aanleiding voor een veelomvattende analyse van de rol die religie en kerken spelen bij oorlogen – niet alleen bij de ‘Grote Oorlog’, maar ook nu nog bij de grote conflicten in het Midden-Oosten. 0Hij vestigt de aandacht op drie componenten. Er is een culturele component, waarin een relatie wordt gelegd tussen natie en godsdienst, veelal om de eigen strijd te rechtvaardigen als een religieus geïmpregneerd cultureel conflict. Dan is er een morele component, waarbij de kerken een rol spelen bij de morele evaluatie van het onvermijdelijke doden. Terwijl het doden wordt afgekeurd, worden tegelijk de slachtoffers tot held en patriottisch voorbeeld verheven. De derde component wordt gevormd door het instituut kerk zelf, van landelijk tot plaatselijk niveau. Dit instituut blijft functioneren en kan zich zelfs tamelijk onafhankelijk van een bezetter opstellen. Het kan zo fungeren als communicatiecentrum voor onderling contact en voor de organisatie van onderlinge hulp, of op internationaal niveau als bemiddelende instantie. 0Dit laatste is de rol die de katholieke kerk trachtte te vervullen ten tijde van het kardinalaat van Willem van Rossum (1854-1932), zo betoogt dr. Vefie Poels. De redemptorist Van Rossum was in zijn tijd de belangrijkste Nederlander verbonden aan de Romeinse Curie. Hij speelde onder andere een voorname rol in de buitenlandse politiek van het Vaticaan. In de woelige eerste decennia van de twintigste eeuw moest de kerk niet alleen tussen de Scylla en Charybdis van de oorlogvoerende partijen manoeuvreren, maar ook haar eigen belangen in het oog houden – een werkveld waarin Van Rossum zich volkomen thuisvoelde.