Tot 1942 werden Joden massaal uit Antwerpen gedeporteerd, met medewerking van het bestuur. In november 1942 werd alles anders, in de hele wereld. In El Alamein en Stalingrad liepen de nazi's hun ondergang tegemoet. In bezet België veranderde de politieke koers. De regering-Pierlot ging eindelijk helemaal achter de geallieerden staan, die nu ook van Duitsland de 'unconditional surrender' eisten. Herman Van Goethem wekt dit kanteljaar weer tot leven. Hij vertrekt vanuit het dagelijkse bestaan in Antwerpen, met een analyse van dag tot dag. De Joden zinken weg in armoede en wachten af. De politie komt almaar meer in de greep van een ruige Nieuwe Orde. Daarnaast analyseert de auteur de internationale context, die vanuit het lokale perspectief tastbaar en concreet wordt. Van Goethem verwerkt in dit boek ook een andere laag: de zoektocht naar het verleden, naar de verwerking en ontkenning van wat toen kon gebeuren. Zo groeit '1942. Het jaar van de stilte' uit tot een overdonderende bespiegeling over geschiedenis en verantwoordelijkheid.